logo
cart cart
cart cart
cart cart
cart cart
اکسپرسیونیسم (Expressionism)

نقاشی اکسپرسیونیستی و گرایش فلسفی نهان پشت آن، صرفاً به مکتب نقاشی آلمانی سدۀ بیستم که با همین نام شهرت دارد، محدود نمی شود. اکسپرسیونیسم عمیقاً در تاریخ نژاد شمالی ریشه دارد و بسیار متأثر از گرایشاتی است که معمولاً به عنوان رمانتیک از آنها یاد می شود. بدین مفهوم آثار نقاشی اکسپرسیونیستی فراوانی در طول تمامی دوره های تاریخی و در کشورهای مختلف وجود داشته است. اما اکسپرسیونیسم به عنوان توصیفی سبک پردازانه از هنر مدرن معمولاً برای توصیف جنبش های هنری مشخصی در آلمان بین سالهای 1905 تا دهۀ 1920 اطلاق می شود و به دو گروه عمده تقسیم می گردد: گروه «پل» که ویژگی کاملاً آلمانی داشت و در سال 1905 در شهر درسدن شکل گرفت و دیگری گروه «سوار کار آبی» که جهانی تر بود و در سال 1911 در مونیخ تشکیل شد. هنرمندان اکسپرسیونیست با به کار بردن روش و فنون مختلفی چون فنون مختلف چاپ و مجسمه سازی بر احساسات شخصی نسبت به موضوع تأکید بسیار داشتند. خود موضوعات آثار آنان نیز حائز اهمیت بود و غالباً به موقعیت و شرایط انسانی مربوط بود و از رنگ های خام - درخشان، پرتضاد و نامرتبط با موضوع نقاشی- استفاده می شد که به ظهور تجلیات گسترده تر تمایلات فردی میدان می داد. اکسپرسیونیست ها، برخلاف معاصرین فرانسوی خود (فووها) که از رنگ به گونه ای استفاده می-کردند که نقاشی هایشان آرامش و نشاط می بخشید، برخی از آثارشان آن چنان تأثیر گذارند که موجب می-شوند از ناآرامی به خود بلرزیم. اگر موضوع اثر منظره باشد، هنرمند با رویکردی پر تردید و پر سوء ظن روبروست که فرسنگ ها از سردی و اعتماد به نفس هنر کلاسیک فاصله دارد.

 

 

مکس پکشتاین (Max Pechestein)

 

در اکسپرسیونیسم احساسات درونی به بیرون تجلی می کند و به دیگران منتقل می شود. در این سبک شخصیت، موقعیت ذهنی یا شرایط حسی هنرمند به شکلی مشابه به موجود زنده، به نمایش گذاشته می شود. ما در زندگی روزمرۀ خود نیز چنین می کنیم، مثلاً ممکن است خانه ای تجسد انسانی شود و آن را در کسوت خانۀ خوشبختی یا خانۀ سیاه ببینیم و پنجره های خانه را به صورت چشم هایش تجسم کنیم؛ و یا یک سگ یا حیوان خانگی با احساسات و انگیزه هایی عجین شود که احتمالاً نمی تواند با احساسات بی نهایت پیچیده ترِ صاحبش مشابه باشد. این گرایش را که بعدها در آثار سازندگان فیلم های کارتونی برجسته تر شد، می توان «همدلی «(sympathy) نام نهاد.

 

 

امیل نولده (Emil Nolde)

 

اما در تاریخ و نقد هنر این اصطلاح به سبکی اطلاق می شود که در آن قراردادها و سنت های طبیعت گرایی کنار نهاده می شود و در عوض تأکید بیشتری بر ایجاد اعوجاج و اغراق در شکل و رنگ به جهت بیان فوری احساس هنرمند وجود دارد. از این رو مفهوم اکسپرسیونیسم در معنای وسیع آن می تواند به هنر هر مکان و زمانی اطلاق شود که تأکید بر واکنش حسی هنرمند اولی تر از نظاره دنیای خارج است. در این مفهوم کلی واژه اکسپرسیونیسم در زبان لاتین با حرف «e» نوشته می شود (expressionism) اما کاربرد رایج تر این واژه برای توصیف گرایشی در هنر مدرن اروپا و به طور خاص تر به یک جنبۀ خاصِ آن گرایش به کار می رود -جنبشی که از حدود 1905 تا حدود 1930 در هنر آلمان گرایش غالب محسوب می شد. منشأ و ریشه اکسپرسیونیسم در این مفهوم ثانوی به دهۀ 80 سدۀ نوزدهم باز می گردد. با این وجود این گرایش تا سال 1905 به عنوان یک برنامه متمایز تبلور نیافت، و خود واژه فقط از سال 1911 و برای توصیف آثار کوبیستی و فوویستی که در برلین به نمایش گذاشته شده بود به کار رفت.

مهم ترین پیشگام اکسپرسیونیسم، ون گوگ بود که به طور آگاهانه طبیعت را برای "بیان رنج دهشتناک آدمی" به صورت اغراق آمیز به تصویر کشید. ون گوگ و اکسپرسیونیست های پس از وی در کاربرد حسی رنگ و خط تأکید عمده ای بر احساس و انگیزش خود داشتند و از این نظر از تلاش های سورا برای خلق یک نظام علمی برای بیان فرمی متمایز شدند.

گوگن با آگاهی بیشتر و به طور مشخص تری از امپرسیونیسم گسست. به مفهوم دقیق تر گوگن اکسپرسیونیست نبود، اما اولین کسی بود که به طور آشکار و صریح اصول سمبولیسم را که به نوبۀ خود به عنوان محمل ارتباطی برای کار اکسپرسیونیسم بسیار حائز اهمیت بود، پذیرفت. وی تمام فرم ها را ساده و مسطح کرد. از رنگ به گونه ای بهره برد که تمامی تشابه آن به واقعیت یکسر از بین برود. خشونت نهفته در تابلوی یعقوب در حال کشتی گرفتن با فرشته (NG ادینبورگ) به واسطۀ زمینه قرمزی که کشتی روی آن انجام می شود، آشکار و چشمگیر است. به همین منظور گوگن از بازنمایی سایه اجتناب کرد و بعداً اکسپرسیونیست ها از این جهت گیری وی تبعیت کردند. وی به جهت هماهنگی با سبک ابداعیش در جستجوی سادگی موضوعات بود و آن را نخست در جوامع روستایی بریتانی و بعدها در جزایر اقیانوس اطلس جنوبی یافت. گوگن در رویگردانی از تمدن شهری اروپایی، هنر بدوی و هنر عامیانه را که هر دو موضوعات جذابی برای اکسپرسیونیست های متأخر شدند کشف کرد. در همین زمان ادوارد مونش نروژی که با کارهای ون گوگ و گوگن آشنا بود جستجوی خود را در کشف قابلیت های رنگ های خشن و دگرشکلی خطی که توانایی بالایی برای بیان بسیاری از احساسات اصلی انسانی همچون تشویش، ترس، عشق و نفرت را دارد آغاز کرد. حاصل جستجوی او برای یافتن معادل هایی برای دل مشغولی های روانی، وی را به شناخت قابلیت های صراحت و سادگی روش های گرافیکی همچون حکاکی روی چوب رهنمون کرد - احیاء روش های چاپ دستی به عنوان یک هنر مستقل یکی از ویژگی های متمایز جنبش اکسپرسیونیسم محسوب می شود. مونش تأثیر گسترده ای به ویژه در آلمان داشت (وی آثار خود را در سال 1892 در برلین به نمایش گذاشت) و دامنه نفوذ وی حتی تا مجسمه سازی و در آثار ارنست بارلاخ که سبک کار مونش را با جلوه ای عظیم برای موضوعات مذهبی و اجتماعی به خدمت گرفت گسترش داد. از جمله اولین هنرمندان اکسپرسیونیست باید از نقاش بلژیکی جیمز انسور نام برد. وی حقارت ماهیت انسان را با به خدمت گرفتن صورتک های عجیب ترسناک کارناوال به نمایش گذاشت و هنر نامعقول و نامتعارف وی به ویژه در آثار چاپ فلزش به طور گسترده معروفیت یافت.

در سال 1905 گروه های اکسپرسیونیستی تقریباً به طور همزمان در آلمان و فرانسه شکل گرفتند. فوویست ها نظریات ون گوگ و گوگن را به آثار هنری خود افزودند. در سال 1908 ماتیس رهبر این گروه، اهدافشان را چنین جمع بندی کرد: «آنچه بیش از همه در جستجوی آنم، «بیان» حسی است (expression) هدف اصلی رنگ باید تا حد امکان در خدمت بیان حسی باشد ... در نقاشی یک منظرۀ پاییزی سعی خواهم کرد تا رنگ متناسب با آن فصل را به یاد آورم؛ من فقط از حسی که فصل به من می دهد الهام خواهم گرفت.» این آرمان را ماتیس در ترکیب بندی های بزرگ پیکره به کار بست، «دُرَن» در منظره پردازی و رولت در هنر جدید مذهبی عظمت و سادگی را به نمایش گذاشتند.

در سال 1905 گروه پل (Die Brücke) در درسدن تأسیس شد و نخستین نمایشگاه خود را در سال 1906 برپا کرد. در حالی که در نقاشی فوویست ها حتی در جسورانه ترین نمونه های آن، همواره هارمونی طرح حفظ می شد و کاربرد تغزلی و تزئینی رنگ از دست نمی رفت، اما در آثار اکسپرسیونیستی آلمان محدودیت ها و قیدها یکسر کنار نهاده شد. علی رغم تأثیر غیر قابل رد آنان از هنرمندان فرانسوی، افراط گری و بیان حسی اغراق آمیز در آثار آنان مشهود است؛ در این آثار رنگ ها و فرم ها در تلاش برای ارائه تمایلات روانشناختی و نمادین به طور اغراق آمیز به خدمت گرفته می شدند تا بدین ترتیب مفری باشند برای درک رایج از ضرورت آفرینش هنری و نیز به نوعی طغیان علیه نظم تثبیت شده را به نمایش بگذارند. در سال 1913 کرشنر نوشت: "ما تمامی رنگ هایی را که به طور مستقیم یا غیرمستقیم انگیزش های ناب و خلاق را باز تولید کنند، می پذیریم."

کمی پیش از آغاز جنگ جهانی اول، نقاشان آلمانی نیز با پیوند زدن فرم های کوبیسم با آرمان های اکسپرسیونیست های متقدم و تحت تأثیر تصوف و عرفان هندی، تلاش داشتند تا نظامی بصری از مفاهیم ضمنی جهان شمول ابداع کنند. در سال 1911 فرانتز مارک، کاندینسکی روسی و دیگران گروه سوارکار آبی را که نقطه اوج اکسپرسیونیسم آلمان محسوب می شود، تشکیل دادند. پس از جنگ جهانی اول سبک اکسپرسیونیسم در آلمان رواج یافت و حتی هنرمندانی چون جرج گروز و اتو دیکس، در جستجوی واقع گرایی تازه و اغراق آمیز - عینیت نوین- بسیاری از ویژگی های دگرشکلی و اغراق را که یکی از تمهیدات اصلی اکسپرسیونیسم اولیه بود، حفظ کردند. در سال 1933 اکسپرسیونیسم، در کنار دیگر هنرهای «منحط» توسط نازی ها سرکوب شد. اما پس از جنگ جهانی دوم حیات تازه یافت و امروزه مبلغین مشهوری در میان هنرمندانی چون گئورگ بازلیتس دارد. در خارج از آلمان مبلغین پیشروی اکسپرسیونیسم شامل شاگال، سوتیم و عقبۀ آنان از جمله تاشیزم و اکسپرسیونیسم انتزاعی بود.

 

منبع: سبک ها و مکتب های هنری/ مولفان: ایان چیلورز، هارولد آزبرن و دیگران، تدوین و ترجمه: فرهاد گشایش، تهران، عفاف، 1380.

 

 

گالری هپتا، گالری هنرهای تجسمی است که با تمرکز بر روی هنر مدرن و هنر معاصر ایران، از سال ۱۳۹۲ در تهران به برگزاری نمایشگاه‌های هنری و خرید و فروش آثار هنری می‌پردازد.برگزاری رویدادهای هنری، پرداختن به جنبه‌های تئوریک هنر و مواردی چون ادبیات و فلسفه که به هنر جان تازه‌ای می‌بخشند، از اهداف مهم گالری هپتا است.گالری هپتا در جست‌و‌جوی هنرمندان جوان و نوظهور است و از همکاری با آنان استقبال می‌کند.در کنار برگزاری نمایشگاه فیزیکی در فضای گالری هپتا، وبسایت گالری نیز به برگزاری نمایشگاه آنلاین در قسمت گالری مجازی می‌پردازد.هم‌چنین وبسایت گالری هپتا با ایجاد صفحه‌ی اختصاصی هنرمندان حوزه‌های مختلف هنرهای تجسمی از جمله نقاشی، عکاسی، حجم و نقاشیخط امکان معرفی بهتر و خرید و فروش آنلاین آثار هنری آنها را فراهم می‌آورد.

نماد اعتماد الکترونیکی
Bank Pasargad